Tri giác là gì? Đặc điểm và phân loại tri giác

Nhờ có tri giác, con người mới phân loại, xác định được từng nhóm sự vật, hiện tượng xung quanh đời sống của mình. Vậy tri giác là gì, gồm có những loại nào? Cùng chúng tôi khám phá chi tiết hơn trong bài viết dưới đây nhé.

Tri giác là gì?

Tri giác là một quá trình sắp xếp, xác định các ý nghĩa của một sự việc, sự vật, hiện tượng nào đó trong đời sống khi chúng tác động vào các giác quan của bạn. Có nghĩa là bộ não của bạn không chỉ thực hiện khả năng phân tích âm thanh, tiếng động, mà còn nhìn thấy màu sắc, thuộc tính của sự vật. 

Như vậy, tri giác đem đến cho bạn cái nhìn trọn vẹn, sâu sắc và có tổ chức về sự vật, hiện tượng khách quan. Nếu như cảm giác giúp bạn có thêm thông tin đầu vào, thì tri giác chính là công cụ hỗ trợ diễn giải, phân tích, chắt lọc các thông tin đó.

tri giac la gi 1
Hình 1: Tri giác là gì? Tri giác là quá trình sắp xếp, xác định thông tin của một sự việc, sự vật cụ thể

Đặc điểm của tri giác

  • Tri giác phản ánh sự vật trực tiếp một cách chính xác và rõ ràng.
  • Quá trình sắp xếp thông tin của tri giác luôn tuân theo trình tự nhất định từ khởi đầu, diễn biến cho đến kết thúc.
  • Tri giác giúp tổng hợp các cảm giác về thuộc tính sự vật để phản ánh nó một cách rõ nét nhất và trọn vẹn nhất. Không chỉ thế, tri giác còn giúp xác định mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng, từ đó đưa ra nhận định, phán đoán dễ dàng.
  • Tri giác sử dụng tất cả dữ liệu, thông tin thu thập được từ cảm giác kết hợp với kinh nghiệm đã trải qua trong quá khứ.
  • Ranh giới giữa cảm giác và tri giác rất gần nhau và thường không rõ ràng. Nhiều ý kiến cho rằng cả hai tạo nên một thể hợp nhất, vận hành liên tục và không thể chia cắt.
  • Tri giác gắn liền với các nhiệm vụ cụ thể mà con người đã xác định rõ trong nhận thức. 
Xem thêm:  Ngành tâm lý thi trường nào - Đây là câu trả lời đầy đủ nhất cho bạn!
tri giac la gi 2 2
Hình 2: Tri giác sử dụng tất cả dữ liệu giúp não bộ phân tích

Các loại tri giác

Về cơ bản, tri giác được chia thành nhiều loại khác nhau, cụ thể gồm có tri giác nhìn, tri giác không gian, thời gian, chuyển động… Để hiểu sâu hơn về từng loại tri giác, chúng ta cùng khám phá lần lượt các loại sau đây nhé:

Tri giác nhìn

Tri giác nhìn phản ánh sự vật, hiện tượng thông qua sự hỗ trợ của thị giác. Các nhân tố ảnh hưởng đến tri giác nhìn gồm có:

  • Sự gần nhau: Lúc này sự vật, sự việc gần nhau sẽ được tri giác xếp vào một nhóm chung.
  • Sự giống nhau: Các sự vật, sự việc giống nhau sẽ được tri giác xếp vào một nhóm chung.
  • Sự khép kín: Các sự vật, sự việc sẽ được tri giác nhóm thành một tổ hợp chỉnh thể.

Tri giác không gian

Tri giác không gian giúp chúng ta hiểu được sự tồn tại của các sự vật hiện tượng một cách khách quan. Cụ thể tri giác không gian sẽ gồm có:

  • Tri giác hình dạng sự vật.
  • Tri giác độ lớn của sự vật.
  • Tri giác chiều sâu, độ xa sự vật.
  • Tri giác phương hướng sự vật.
tri giac la gi 3
Hình 3: Tri giác không gian phản ánh hình dạng, độ lớn, chiều sâu… của sự vật.

Tri giác thời gian

Tri giác thời gian phản ánh tốc độ của sự vật hiện tượng trong thế giới thực một cách khách quan. Trong các nghiên cứu mới nhất, người ta nhận thấy rằng hệ tuần hoàn và nhịp hệ tiêu hoá (còn gọi là đồng hồ sinh học) có thể làm thay đổi tri giác thời gian. 

Cụ thể tri giác thời gian tác động đến các yếu tố: Tuổi tác, kinh nghiệm, động cơ, trạng thái tâm lý….

Xem thêm:

Tri giác chuyển động

Tri giác chuyển động liên quan tới sự biến đổi vị trí, hướng đi, tốc độ của sự vật. Trong đó:

  • Chuyển động tương đối: Nhìn vật chuyển động bên ngoài bạn sẽ thấy vật ở xa chuyển động chậm hẳn, trong khi vật gần chuyển động khá nhanh.
  • Chuyển động ra xa: Đây là quy luật xa gần trong mỹ thuật.
  • Chuyển động âm thanh trong không gian: Âm thanh được lan truyền theo dạng sóng, vì thế bạn có thể tận hưởng những thanh âm phát ra một cách rõ ràng và tinh tế.
  • Nhờ sóng âm lan truyền theo dạng sóng nên con người nhận biết được hưởng phát ra của âm thanh.
Xem thêm:  Giải mã tâm lý trẻ 6 tuổi và cách dạy trẻ nên người

Tri giác con người

Tri giác con người phản ánh quá trình nhận thức, giao lưu, đối thoại trực tiếp giữa người với người. Đối với tri giác con người, quá trình tri giác chủ yếu tập trung vào các đặc điểm, giá trị xã hội xung quanh mỗi cá thể.

tri giac la gi 4
Hình 4: Tri giác con người

Tri giác quan sát

Tri giác quan sát được xem là loại hình tri giác cao nhất, bởi nó có tính chủ động, mục đích rất rõ ràng và chi tiết. Quan sát thúc đẩy con người hành động đúng đắn. Có quan sát, con người mới hình thành khả năng tri giác nhanh chóng, từ đó dễ dàng đưa ra quyết định quan trọng cho sự việc, hiện tượng cụ thể.

Tri giác quan sát ở mỗi người là khác nhau, nó chịu ảnh hưởng của các yếu tố gồm nghề nghiệp, tính cách, tư duy, cảm xúc…

Rối loạn tri giác là gì?

Tri giác phản ánh ý thức của con người trước một hiện tượng, sự vật, sự việc. Suy ra rối loạn tri giác là một bệnh lý gây ra cái nhìn sai lệch và thiếu khách quan trong nhận thức của cá nhân. Rối loạn tri giác thường được chia thành 2 dạng là ảo tưởng và ảo giác. Cụ thể chi tiết từng triệu chứng như sau:

Ảo tưởng

Ảo tưởng là bệnh lý rối loạn tri giác một cách sai lệch về sự vật, sự việc, hiện tượng. Ví dụ bạn nhìn thấy chiếc áo bay phất phơ bên ngoài thì nghĩ là con người, nghe thấy tiếng gió rít qua khe cửa sổ lại nghĩ là tiếng hét hoặc lời thì thào của ai đó….

Ảo tưởng có rất nhiều loại chẳng hạn là ảo tưởng thị giác, ảo tưởng thính giác, ảo tưởng vị giác… Thông thường ảo tưởng sẽ xuất hiện trong những điều kiện nhất định như thiếu ánh sáng, tiếng động không rõ ràng, tâm trí rơi vào trạng thái căng thẳng, lo lắng sợ hãi,…

tri giac la gi 5

Sau đây là một số tình trạng bệnh lý ảo tưởng bạn nên biết:

  • Ảo tưởng cảm xúc: Đây là bệnh lý ảo tưởng đi kèm với loạt sắc thái lo âu, sợ hãi, hưng cảm, chán nản, buồn bã, trầm cảm…
  • Ảo tưởng lời nói: Người bệnh có xu hướng suy diễn lời nói bình thường sang những lời mang tính đe dọa, cảnh cáo, tố giác… Bệnh lý này thường rơi vào nhiều nhất nhóm người bị trầm cảm.
  • Ảo ảnh kỳ lạ: Ảo ảnh xuất hiện với tần suất dày đặc một cách sinh động, phong phú và lạ thường. Ví dụ người bệnh chỉ cần nhìn thấy các dấu chấm nhỏ ti ti cũng đủ liên tưởng đến con hổ dữ đang vồ vập chạy về phía mình. Ảo ảnh kỳ lạ thường xảy ra ở người bệnh tâm thần phân liệt, người đang cai rượu nặng, người bị mê sảng…
Xem thêm:  Thuốc lắc là gì? Những điều cần biết về thuốc lắc

Xem thêm:

Ảo giác

Ảo giác là bệnh lý rối loạn tri giác khiến người bệnh tự tưởng tượng đến một vật hoặc sự việc không có trong đời thực. Tính chất của ảo giác không phụ thuộc vào ý chí của người bệnh. Ảo giác thường chia thành các loại:

  • Ảo giác theo giác quan: Liên quan đến thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác và cả nội tạng.
    • Ảo thính giác: Người bệnh chỉ cần nghe thấy một thanh âm nhỏ cũng tự diễn giải ra rất nhiều lời nói chế nhạo, đe dọa,… mang tính tiêu cực.
    • Ảo thị giác: Những hình ảnh mơ hồ, có thể là sản phẩm của trí tưởng tượng bắt đầu hình thành, khiến người bệnh cảm thấy sợ hãi, khiếp đảm hoặc bàng quan. 
    • Ảo xúc giác: Là bệnh lý khá hiếm gặp. Biểu hiện của bệnh thường là cảm giác bị châm chít, nóng rát, bỏng…trên da.
    • Ảo giác nội tạng: Người bệnh tưởng tượng có con vật kinh dị nào đó đang nằm trong cơ thể mình, gây ra cảm giác sợ hãi, nặng nề. Ví dụ, tưởng tượng có con đỉa đang hút máu dạ dày, có rắn rết bò lổn ngổn trong bụng…
  • Ảo giác theo kết cấu: gồm có ảo giác đơn giản và ảo giác phức tạp.
  • Ảo giác theo nhận thức và thái độ: gồm có ảo giác thật (hallucination) và ảo giác giả (pseudo – hallucination).
tri giac la gi 6
Hình 6: Người bị ảo giác thường tưởng tượng ra những điều không có thật

Bài viết trên đây là tất tật thông tin chi tiết giúp bạn hiểu rõ đặc điểm, vai trò và phân loại tri giác là gì, hy vọng các nội dung sẽ hữu ích với bạn nhé.

Bài viết liên quan

Để lại thông tin của bạn